Azaroaren 24an, Eta orain, zer proiektuaren esparruan, Anton Costasek eta Jon Bilbaok “Kontratu sozialaren ezinbesteko berritzea” izan zuten hizpide. Bi profil profesional haiek, ibilbide desberdinak baina osagarriak dituztenak, diagnostikoa zehazten lagundu zuten; diagnostiko horretan oinarritzen da kontratu sozial berri baten beharra, sistema politiko eta demokratikoaren funtzionamendu ona egonkortzeko elementu gisa, itsasgarri moduan, jardungo duena. Elkarrizketaren harira, garrantzi eta interes handiko proposamen-sorta egin zen kontratu sozial berri hori edukiz hornitzeko modurik onenari buruz. 

Izan ere, pandemiak eta horri aurre egiteko hartutako neurriek krisia eragin dute, ebaluatzeko zailak diren magnitudeak dituena, bai osasun-arloan, bai alderdi ekonomiko eta sozialean. Ziurgabetasunak markatutako testuinguru honetan, oso egokia da guztioi zuzendutako eztabaida bat zabaltzea, hau da, zeintzuk diren gizarte-kontratua berritzeko kontuan hartu behar ditugun funtsezko elementuak eta, hala badagokio, zeintzuk diren hori lortzeko paper garrantzitsua izan beharko luketen eragileak

Ildo horretan, eta hasteko, Anton Costasek bere buruari galdetu zion: Zergatik funtzionatzen du gizarte liberal batek modu harmonikoan? Zerk ahalbidetzen du kapitalismoak oparotasuna sortzea eta demokrazia kaosean ez erortzea? Erantzuna kontratu sozialaren kontzeptuan dago berarentzat, hau da, ondo doazenen eta atzean geratzeko arriskua dutenen arteko konpromiso gisa ulertuta. Konpromiso hori, bere ustez, hondatu egin da azken urteotan, faktore-batuketa baten ondorioz, gure gizarteetan eragin oso negatiboa duten desberdintasun esanguratsuak sortuz. Haren ustez, gizarteko maila askok enplegu onak galdu izanaren sentimendutik dator desberdintasunik arriskutsuena. Tesi horretatik abiatuta, enplegu on horiek sortzeko gai izango den egitura ekonomikoa berreraikitzea da ezinbesteko erronka. Zentzu berean mintzatu zen Jon Bilbao ere, eta globalizazioak uzten dituen ondorio negatiboak errepasatu ondoren, sortzen dituen aukera onak nabarmentzeaz ere ahaztu gabe, uste sendoa agertu zuen adostasun berriak berrantolatu beharraz, etorkizuneko kontratu sozial horri jarrera sendoagoetatik heldu ahal izateko.

Nola bihur daiteke egingarri kontratu sozial berri hori? Hizlariek ez zuten saihestu erronkaren zailtasuna azpimarratzea, jokoan dauden eragile, interes eta balioen aniztasunari erreparatzen badiogu. Horren haritik, Anton Costasek gaur egun dauden kontratu sozialaren ereduak errepasatu zituen (liberala, populista, ezkerrekoa eta aurrerakoia), eta, ondoren, adierazi zuen izaera aurrerakoia duen kontratu sozial batek gutxienez hiru elementu izan beharko lituzkeela kontuan: ideia onak zuzentasun eta eraginkortasunaren arteko harremanaren inguruan; “garaiko giro berri” bat, arrazionaltasunaren babesean balioak hurbiltzea ahalbidetuko duena, ziurgabetasunak hori eskatzen du eta; azkenik, aktibismo sozial bat, jasangarritasunaren aldagaia ekonomiaren eremuan sartzea egingarri bihurtu dezan. 

Bestalde, Jon Bilbaok konfiantza-espazioak indartzearen garrantzia nabarmendu zuen.  Horrela bakarrik uste du posible dela kontratu sozial bat berritzeko beharrezkoak diren adostasunak lortzea. Bere ustez, gizarteak erakundeekiko konfiantza galdu du, baina baita enpresekiko konfiantza ere, horien etekin-bilaketak, lehia gogorreko ingurune batean, inpaktu handia izan baitu lan-merkatuan, prekarietate ia sistemikoa eraginez.  Konfiantza berreskuratzeko, bere ustez, ariketa zorrotza egin behar da bereizi ahal izan ditzagun, batetik, enpresaren barne-funtzionamenduaren logikak (etekinaren aldeko borrokak markatua, enpresak bizirik irauteko mekanismo gisa), eta bestetik enpresa helburu sozialekin lotzen duena. Ikuspegi bikoitz hori argitu ondoren, zentzuzkoa da bi aldagaien arteko harreman-esparru bat finkatzea, emaitza harmoniko eta bertutetsua lortzeko. Esparru horrek izan beharko luke kontratu sozial berria. Bestalde, Anton Costasek iradokitzen du komenigarria dela azken urteetan merkatuak izandako funtzionamendua eta enpresen boterearen kontzentrazioa behatzea, akatsak ikusita, enpresen helburua birbideratzeko modurik onena erabaki eta prestatzeko, gizartearen konfiantza berreskuratzeko bidea errazte aldera. Jon Bilbaok, halaber, ezinbesteko lankidetza publiko-pribatua eskatzen du, oparotasun-nitxoak bultzatzeko eremu ezin hobea baita. Eta lankidetza hori, Anton Costasen iritziz, hirugarren sektorera zabaldu behar da.  

Hizlarien azken hausnarketak pandemiak areagotu dituen joerei buruzkoak izan ziren. Joera horiek merkatuaren eta estatuaren arteko harremanean berroreka sakonak eragiten ari dira, politika nazionalen globalizazio/autonomia harremanari dagokionez, baita hazkunde ekonomikoari dagokionez ere. Berroreka hirukoitz horrek industria-subiranotasunaren klabean pentsatzera bultzatzen du, baina horrek ez du esan nahi, inola ere, gure ekonomien irekitze-mailan atzerakada bat, baizik eta testuinguru berri bat, hortik lankidetza bultzatzeko ondasun publiko globalak hobeto hornitze aldera.  

Elkarrizketa amaitzeko, azken gogoeta bat egin zuten, eta hizlariek kontratu sozial berria helmuga itxaropentsu gisa ezarri zuten, betiere egingarria bada enplegu gehiago eta hobeak sortzea, hori baita sistemaren egonkortasuna mehatxatzen duen desberdintasunaren aurka borrokatzeko estrategia eraginkorrena.